Sociale veiligheid móet – dus doe het goed

We schreven in een eerdere blog al eens over sociale veiligheid*, ofwel over de gedeelde overtuiging dat het oké is om je ideeën te uiten en risico’s te nemen, zonder bang te hoeven zijn voor negatieve gevolgen. We gaan in deze blog verder in op wat je kunt doen om je werkomgeving stap voor stap veiliger te maken.

*We schrijven hier ‘sociale veiligheid’ als we ook psychologische veiligheid bedoelen. Strikt genomen gaat sociale veiligheid over de interacties en de cultuur binnen een organisatie en psychologische veiligheid over het gevoel van individuen om zich vrij te uiten, zonder angst voor negatieve consequenties. In de praktijk zien we dat deze begrippen door elkaar gebruikt worden.
‍

Nodig? noodzakelijk!

Werken aan sociale veiligheid is een proces. Het is dus onmogelijk om met één training of workshop een 100% veilige werkomgeving te creëren. Het is nodig, nee, noodzákelijk, om hier voortdurend aandacht voor te hebben.

Sociale veiligheid is veel meer dan het kunnen benoemen van ongewenst of grensoverschrijdend gedrag. Mensen die werken in een veilig klimaat:

• laten hun stem horen, stellen vragen, geven fouten toe en komen met ideeën zónder angst voor afwijzing of afrekening
• spreken elkaar aan als iets niet goed gaat en vragen advies en steun als dat nodig is
• gaan constructief om met onderlinge verschillen of confrontaties en laten conflicten niet escaleren

Anders gezegd:

• sociale veiligheid gaat niet over gezellig blijven, comfort bieden en confrontaties uit de weg gaan
• en ook niet over het wegpoetsen van verschillen
  

En sociale veiligheid gaat wél over het creëren van een setting waar:

• verschillen juíst gezien worden als rijke bron voor leren, ontwikkelen en innoveren
• onderling vertrouwen de boventoon voert
  

Of in de woorden van hoogleraar Amy Edmondson:

It's not about being nice, it's about being honest in a way that builds trust

‍
Aanstekelijke gewoonte

Sociale veiligheid ligt besloten in de manier waarop mensen met elkaar werken. Constructief, op basis van gelijkwaardigheid, met aandacht voor ieders eigenheid en met respect. Door zo met elkaar om te gaan, groeit het onderlinge vertrouwen en het gevoel van veiligheid, wat een positief effect heeft op het werkplezier, de samenwerking en het resultaat.

En het mooie is: iedere medewerker heeft daar op elk moment invloed op. Je kunt er namelijk altijd voor kiezen een ander uit te nodigen om zich uit te spreken. Of jezelf kwetsbaar te tonen, bijvoorbeeld door een vergissing toe te geven of een wild idee te delen. Doe je dat vaker? Dan creëer je een gewoonte die aanstekelijk werkt. Positiviteit is besmettelijk!
‍

Écht aan de slag

Ruimte maken voor ieders stem, leren omgaan met verschillen, niet bang zijn om je fouten toe te geven, … Dit zou tóch zomaar een workshopprogramma kunnen zijn. Maar, let op: ga je hiermee slechts één of twee keer aan de slag buiten je dagelijkse setting, weg van de plek waar je sociale veiligheid met elkaar wil creëren? Verwacht dan geen wezenlijke, duurzame verandering. Je wordt voor even aan het denken gezet. Maar leert niet hoe je die kennis daarna structureel toepast in je werk.  

Benader sociale veiligheid niet als tijdelijk project of losse interventie

‍
Hoe dan wel?

• Zorg eerst dat je inzicht hebt in de veiligheid in jouw team (of organisatie). Beantwoord bijvoorbeeld deze 7 vragen van Amy Edmondson. Ze kunnen een praktisch vertrekpunt zijn om gericht aan de slag te gaan. Want wat jullie nodig hebben, verschilt per team.
• Sluit daar met je interventies zo dicht mogelijk bij aan, dus in het dagelijks werk en in bestaande overlegvormen. Werk aan gedrag en kies interventies die jullie (als collega’s, team, afdeling, organisatie) gemakkelijk kunnen inzetten.

7 stappen op weg naar sociale veiligheid

We noemen 7 manieren waarmee je – nu direct al – de beweging kunt inzetten naar sociale veiligheid. Sommige stappen kan iedereen zelf zetten, andere moeten worden ingezet door de leidinggevende of voorzitter van het overleg.

1. Kijk en luister goed (of laat onderzoeken) hoe medewerkers met elkaar spreken
Komen ze met ideeën, vragen ze door, durven ze een kritische noot te kraken?

2. Vraag naar wat niet gezegd is
Maak in overleggen tijd voor vragen als: ‘Wat heb je tijdens deze meeting gedacht en niet hardop gezegd?’ Of: ‘Wat deel je als je zo meteen naar buiten loopt met je collega?’ Laat ook stiltes bestaan, zodat mensen merken dat ze mogen delen.

3. Geef ruimte aan ieders stem
Zorg dat iedereen – in het dagelijks werk en in meetings – aan bod komt. Vraag nadrukkelijk naar de mening van de stillere teamleden of junioren in het team. Laat ze ervaren dat hun perspectieven ertoe doen.

4. Maak ‘fouten’ heel gewoon
Begin vergaderingen of intervisies met bijvoorbeeld een ‘verbeteradvies van de week’. Wat ging (nog) niet goed en wat heb je ervan geleerd? Trap als leidinggevende af en geef het voorbeeld.

5. Voer ‘het ongemakkelijke gesprek’
Stimuleer het bespreken van lastige onderwerpen, zoals ongemakkelijk of ongewenst gedrag, een stug lopende samenwerking of onuitgesproken spanning. Help medewerkers bij de voorbereiding of begeleid het gesprek als dat nodig is.

6. Geef als leidinggevende het goede voorbeeld
Laat zien dat jij ook niet alles weet. Stel vragen, spreek je twijfel uit, schakel hulp in. Vraag regelmatig om feedback op je eigen gedrag of besluiten. Hoe benaderbaar vinden mensen je? Geef je genoeg steun en vertrouwen?

7. Vraag naar leer- en ontwikkelbehoeften
Bespreek met je medewerkers dat samenwerken mensenwerk is en dat omgaan met verschillen leerzaam maar uitdagend kan zijn. Training en ontwikkeling kunnen bijdragen aan het versterken van vaardigheden die essentieel zijn voor sociale veiligheid. Denk aan gelijkwaardige gespreksvoering, reflecteren, omgaan met verschillen, het herkennen van aannames en overtuigingen, vragen stellen.
‍

Tot slot

Zoals je ziet, laat het werken aan sociale veiligheid zich niet vangen in een beleidsplan, campagne of poster. Het vergt openheid, veel aandacht en voortdurend kleine aanpassingen. Die investering is niet altijd meetbaar, maar de impact ervan is enorm. Die ervaar je elke dag in hoe mensen met elkaar omgaan en in het werk.
‍

Gratis spreekuur

Wil je een keer bellen om te sparren over sociale veiligheid in jouw team(s) en organisatie? Tot eind juni houd ik mijn agenda vrij op woensdagochtend van 9 tot 10 uur. Je kunt me bellen op 06-22 45 93 89.

Komt een ander moment je beter uit? Laat maar weten. Vind je het prettiger om je vraag of ervaringen te mailen? Dan kan dit naar mascha@rechtdoorzee.nu.

Leuk je binnenkort te spreken!

Mascha Weijers & team Rechtdoorzee