.svg){kind=icon}
Jan Hille, jij verdiepte je in de vraag waarom mensen zich op hun werk zo weinig uitspreken. Waarom is het zo belangrijk om dat wél te doen?
‘Medewerkers die zich uitspreken, voelen zich beter. Dingen opkroppen is niet gezond. En ook de organisatie heeft er belang bij dat professionals zeggen wat ze denken. Het draagt bij aan psychologische veiligheid op de werkvloer.
Bovendien: als organisatie heb je je medewerkers ooit geworven om hun kwaliteiten en talenten. Je hebt je best gedaan om kundige en kritische professionals binnen te halen. Houden die vervolgens hun mond, dan is dat hartstikke zonde. Hun gedachten en ideeën moeten dus op tafel komen – ook als het nog maar losse gedachtespinsels zijn. Want twee halve ideeën leveren vaak een mooie innovatie op.’
Wat gebeurt er in organisaties die onveilig zijn?
‘Vaak houden mensen zich dan op de vlakte. Ze doen waarvoor ze zijn ingehuurd, en houden zich verder stil. Dus het is zaak dat je een omgeving creëert waarin medewerkers zich uitgenodigd voelen om bij te dragen. Dat is niet alleen goed voor individuen en organisaties, maar ook voor collega’s onderling. Het is teamvormend: de samenwerkingsrelatie verbetert, wanneer je weet wat je aan elkaar hebt.’
Toch spreken medewerkers zich vaak niet vanzelf uit…
‘Klopt. Dat doen ze alleen wanneer ze zich daartoe uitgenodigd voelen. Vaak moeten ze een mentale drempel over. Én het is cruciaal dat ze de gelegenheid krijgen. Dat laatste geldt vrij letterlijk: zit je nooit samen aan tafel, dan kun je ook niet van gedachten wisselen.’
"Als het je diepe overtuiging is dat je een leidinggevende niet mag tegenspreken, is het ingewikkeld om te zeggen wat je vindt"
Klinkt logisch. Wat kun je als organisatie doen, om ervoor te zorgen dat medewerkers gaan zeggen wat ze denken?
‘Ten eerste: kan het en mag het? Met andere woorden: is er in de organisatie gelegenheid om je uit te spreken? Zijn er plekken, momenten, structuren, waarlangs je als medewerker gehoord kan worden? Denk aan bilaterale overleggen, ondernemingsraden en vertrouwenspersonen. Ook macht speelt een rol. Is het moment er wel maar voelt de dynamiek onveilig, dan hoor je als leidinggevende nog steeds niet wat mensen werkelijk bezighoudt.
Daarnaast is er de psychologie van je uitspreken: ‘mag ik het van mezelf?’ Als het je diepe overtuiging is dat je eerst je sporen verdiend moet hebben of dat je een leidinggevende niet mag tegenspreken, is het ingewikkeld om te zeggen wat je vindt.
Tot slot is de vraag voor elke individuele medewerker: kan ík het? Het is nu eenmaal niet makkelijk om je uit te spreken. Hoe neem je het woord in een volle vergadering? Hoe spreek je een ander aan zonder dat er een conflict ontstaat? Hoe geef je assertief je grens aan? Veel mensen hebben die vaardigheden niet van nature. Ondersteun ze dus om die te ontwikkelen.’
In zijn boek gaat Jan Hille Noordhof dieper in op deze onderverdeling, die hij ‘de cirkel van openheid’ noemt. Bij Rechtdoorzee passen we dit model toe in ons werk.
Wat vind jij van leidinggevenden die zeggen: mijn deur staat altijd open?
‘Tja, dat klinkt sympathiek, maar het werkt natuurlijk niet. In de praktijk lopen alleen assertieve, extraverte mensen zomaar bij de manager naar binnen. De informatie van introverte, terughoudende collega’s blijft dan ongehoord.
Dus wacht je af wie er naar jou toekomt, dan krijg je een vertekend beeld van de werkelijkheid. Terwijl je juist wilt weten wat er écht speelt onder medewerkers. Zodat je daar als goede werkgever ook rekening mee kun houden. Zulke informatie komt niet vanzelf bij je, als je hoog in de boom zit. Daar moet je je bewust van zijn.’
Hoe pak je het wel handig aan?
‘Je moet mensen de gelegenheid bieden. Reik actief naar ze uit: loop langs, maak een praatje, geef ze het woord tijdens vergaderingen – juist ook degenen die niet als eersten hun mond opendoen. En stimuleer medewerkers expliciet om hun gedachten te delen. Bijvoorbeeld door te benadrukken dat juist ook die halve, niet-uitgewerkte plannen welkom én waardevol zijn.’
Beluister het hele gesprek
Benieuwd wat Mascha Weijers (Rechtdoorzee) en Jan Hille Noordhof nog meer bespraken? Bijvoorbeeld over de schaduwkanten van harmonie in organisaties en hoe persoonlijke overtuigingen de werkelijkheid kleuren?
Luister hier naar de aflevering van de podcast Gesprekshelden (20 min).
