Laat je aannames los


Waarom lukt het steeds niet om mijn collega te zeggen dat ik eigenlijk…? Waarom sla ik steeds dicht als ik mijn baas wil vertellen dat ik het niet eens ben met…?

Wanneer iets je aan het hart gaat – omdat er bijvoorbeeld emoties, waarden of normen in het spel zijn – kan het moeilijk zijn je uit te spreken. Hoe zorg je dat een gesprek ook in een lastige situatie naar wens verloopt? De eerste stap is het onderzoeken van de aannames die je onbewust doet. Deze beïnvloeden jouw gedrag sterk en daarmee de uitkomst van het gesprek.

Woorden en daden
Je weet wat je wilt bereiken en hoe dat zou moeten, maar het gedrag dat je in lastige gesprekken laat zien, is vaak anders. Je aannames en overtuigingen kunnen ervoor zorgen dat de uitkomst van jullie gesprek eigenlijk al vaststaat. Wetenschapper Chris Argyris heeft zich in dit onderwerp verdiept (dit boek geeft helder inzicht in zijn theorie) en geeft handvatten om los te komen van aannames en daardoor meer rechtdoorzee te kunnen communiceren.

Beperkende aannames
Aannames beperken goede communicatie wanneer ze gericht zijn op jezelf. Voorbeelden van zulke aannames of overtuigingen zijn: ik moet gezichtsverlies voorkomen, ik moet gelijk zien te krijgen. De ander ziet het in jouw ogen bij voorbaat niet goed, je gaat snel uit van verkeerde intenties en je doel is de ander te overtuigen. Als je zo naar de wereld kijkt, verzandt een gesprek al snel in een welles-nietes-situatie waarbij je meningen van anderen vooral als een probleem ziet. Het vervelende is dat je hiermee in een patroon terechtkomt dat zichzelf steeds bevestigt en versterkt. Je bereikt het beoogde effect niet, voert de druk verder op (je gaat nog harder overtuigen), het lukt weer niet, etc.. wat leidt tot ineffectieve beslissingen.

De waarde van reflectie
Eén opmerking kan een heel gesprek bepalen. Laat je je leiden door je aannames en overtuigingen of ben je bereid te reflecteren en je aannames te onderzoeken? Een voorbeeld: je bent in gesprek met een onbekend iemand en plotseling zegt de ander: “Je kijkt me aan met van die puppyogen, ben je mij aan het manipuleren?”. Deze opmerking triggert jou direct en al het eerdere maar ook het verdere gesprek neem je niet meer mee. Je denkt misschien: Zeg, wie ben jij om die conclusie te trekken? (Overtuiging: je mag niet zomaar iets vinden van mensen die je nog niet kent). Die gedachte maakt dat je beleefdheidshalve nog even luistert maar zo snel mogelijk het gesprek afrondt (overtuiging: Openheid moet je verdienen en een conflict ga je alleen aan met iemand die de moeite waard is). Gevolg: Je hebt nu een gesprek afgekapt dat misschien heel waardevol had kunnen zijn als je deze overtuigingen niet zo sterk had laten leiden. Hoe kun je dit voorkomen?

Een reactie in het voorbeeld zou kunnen zijn om bij je ergernis te blijven en alleen te vragen: “Hoe bedoel je dat?”. Misschien zag je gesprekspartner wel iets dat jijzelf niet kon zien en leer je ervan. Bij dergelijke reacties ga je uit van de goede intenties van de ander en is je doel om redeneringen uit te wisselen en helder te zijn. Continu reflecteren staat centraal.

Test je aannames
Een reflecterende houding zorgt ervoor dat je relevante informatie opdoet, betere keuzes kunt maken, commitment creëert en wederzijds leert. Het zorgt ervoor dat je je blikveld verbreedt en uiteindelijk een beter gespreksresultaat krijgt.

Concreet betekent dit dat je een balans zoekt tussen helder communiceren en nieuwsgierig zijn. Je bent helder als je concrete gegevens deelt, voorbeelden noemt en je redenering duidelijk opbouwt. Je toont nieuwsgierigheid door een ander uit te nodigen kritisch te zijn en redeneringen van de ander te onderzoeken: vraag om toelichting of concretiseer wat gezegd is.

Wil je hiermee aan de slag? Een aantal tips:

  • Stel jezelf de vraag: wat doe ik waardoor een ander zich zo gedraagt?
  • Leer je uitgangspunten anders te formuleren voordat je een gesprek begint. Train jezelf erin anders te denken.
  • Schrijf je beoordelingsmomenten van een gesprek uit (waardoor werd je getriggerd en wat was je reactie daarop? Wat dacht je en hoe handelde je?) en deel de uitkomst met anderen. Vraag wat je anders kan doen.
  • Reflecteer eens op persoonlijke triggers: wat is de rode draad en waar komen de triggers vandaan? Dit kan waardevolle inzichten opleveren en je helpen in al je toekomstige gesprekken.
Laat je aannames los
Mascha
30 september 2021